Κυριακή, 12 Νοεμβρίου 2017

ΑΡΑΧΩΒΙΤΗΣ



Ανδρική φορεσιά από την Αράχωβα του Παρνασσού. Το σχέδιο κυκλοφόρησε στο λεύκωμα που εξέδωσε το 1941 με τον τίτλο «ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΦΟΡΕΣΙΕΣ» η Αθηνά Ταρσούλη, με 65 έγχρωμες εικόνες τοπικών ελληνικών ενδυμασιών, οι οποίες είναι έργα της ίδίας, και είναι αποτέλεσμα της περιοδείας της που πραγματοποίησε σχεδόν σε όλη την Ελλάδα.

Πέμπτη, 2 Νοεμβρίου 2017

Λαογραφικά του Νοεμβρίου στην Αράχωβα



Του Γιώργου Οικονόμου

Ψάχνοντας τις σημειώσεις μου, ανέσυρα κάποια λαογραφικά στοιχεία που αφορούν στην Αράχωβα για το μήνα Νοέμβριο, που σας παραθέτω εν συντομία.
Ο Νοέμβριος ο ενδέκατος μήνας του χρόνου, αποτελεί το βασικό προάγγελο του χειμώνα. Αποκαλείται τοπικά και "Νουέμβριος" ή "Νουέμβρς". Στο αρχαιοελληνικό αττικό ημερολόγιο ο Νοέμβριος ήταν ο πέμπτος κατά σειρά μήνας και ονομαζόταν «Μαιμακτηρίων» από την εορτή «Μαιμακτήρια». Στα Λατινικά λέγεται και Novam, εξ’ ου και το σημερινό όνομα του.
Έχει αρκετές προσωνυμίες , εξαιτίας των μετεωρολογικών φαινομένων του Νοέμβρη ή των εργασιών των γεωργοκτηνοτρόφων.

Έτσι καλείται:
• Βροχάρης, επειδή είναι ο πλέον βροχερός μήνας ετησίως.
• Μπρουμάρης, εξαιτίας της πάχνης αρκετών πρωινών του Νοεμβρίου.
• Σποριάς ή Σπορίτης, εξαιτίας της σποράς.
• Κρασομηνάς, διότι το μήνα αυτό ανοίγουν τα κρασιά.
• Μεθυστής, επειδή πολλοί δοκιμάζοντας τα κρασιά, μεθούν.
• Σκιγιάτ(η)ς, γιατί η σκιά (νύχτα) υπερέχει σημαντικά της ημέρας.
• Παχνιστής, γιατί παχνίζουν τα ζώα.
• Νιαστής, γιατί γίνονται τα τελευταία οργώματα.
• Ξυλευτής, γιατί κόβουν ξύλα εν’ όψει του χειμώνα.
• Χαμένος, επειδή εξαιτίας των μικρότερων ημερών, μειώνεται συνολικά ο χρόνος εργασίας.
• Ανακατεμένος, λόγω του άστατου καιρού του.
Αντίστοιχα εξαιτίας των γιορτών του Νοεμβρίου, αποκαλείται και Αρχαγγελίτης ή Άγιομηνάς, Αντριάς κλπ.

Τρίτη, 17 Οκτωβρίου 2017

ΣΤΗ ΛΙΒΑΔΕΙΑ ΤΟ 1894



Η ΛΕΒΑΔΕΙΑ

Περιοδεύων συνεργάτης έγραψεν ημίν εκ Λεβαδείας:

«Από τεσσάρων ήδη ημερών διατρίβω εν Λεβαδεία. Παρά του πόδας του Λαφυστίου όρους μετά την υπό του Ομέρ Βρυώνη παντελή πυρπόλησιν αυτής κτισθείσα η πόλις αύτη, τα μέγιστα προήχθη ιδίως από της εποχής της Μεταπολιτεύσεως. Είναι πόλις εξόχως γεωργική, εμπορική και βιομηχανική, διά μέσου δε αυτής ρέει ωραιότατος ποταμός, η χαριτωμένη Έρκυνα, κυρίως ειπείν αύτη δεν ρέει ύδωρ αλλά χρυσόν και άργυρον διά τους κατοίκους της Λεβαδείας. Εντός μεν της πόλεως τας όχθας αυτής κοσμούσιν αυτοφυείς βαθύσκοι και δροσεροί πλάτανοι, εντος δε της πόλεως επίσης αυτοφυείς ιτέαι, προσφιλείς των τριγόνων κατά το θέρος κατοικίαι. 

Κυριακή, 8 Οκτωβρίου 2017

ΠΩΣ ΕΙΔΑΝ ΟΙ ΧΩΡΙΚΟΙ ΤΑΣ ΕΟΡΤΑΣ ΤΩΝ ΔΕΛΦΩΝ



Ο ΕΝΘΟΥΣΙΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΛΑΟΥ – ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΗ Η  ΣΥΡΡΟΗ ΤΟΥ ΠΛΗΘΟΥΣ

Κανείς σχεδόν από τους Αθηναίους, εκτός ελαχίστων που απόμειναν και ακόμη ολιγώτερον που ήλθαν για να ξαναδούν τα αλησμόνητα θεάματα, δεν παρηκολούθησαν τας ανεπισήμους Δελφικάς Εορτάς, που εδόθησαν χάριν του λαού την παρελθούσαν Τετάρτην και Πέμπτην ενώπιον δέκα και πλέον χιλιάδων θεατών, οι οποίοι εκουβαλήθησαν συν γυναιξί και τέκνοις από όλα τα σημεία της Ελλάδος και ιδία από τας πέριξ κοινότητας. 

Ο περισσότερος κόσμος ήλθεν από τας κοινότητας της Δεσφίνης, της Κίρας, του Χρυσσού, της Αραχώβης, της Ιτέας, της Αμφίσσης, αι οποίαι μαζί με την κοινότητα των Δελφών, έλαβον μέρος εις τους νεοελληνικούς αγώνας τους τελεσθέντας την Τετάρτην το πρωί εις το αρχαίον Στάδιον. Μέχρι της Τετάρτης η νοικοκυράδες καιτα κορίτσια των Δελφών έμεναν στο σπίτι και επεριποιούντο τους ξένους. Την Τετάρτη το πρωί όμως ήταν γιορτή. Όλες εστολίσθησαν και πήγαν στο Στάδιο να ιδούν τους αγώνας. Αι Ωκεανίδες, αι Ικέτιδες, αι κυρίαι της Εκθέσεως και όσοι Αθηναίοι έμεναν ακόμη έχασαν τους σπιτονοικοκυραίους των από τα ξημερώματα. Ξύπνησαν με την αυγή και βγήκαν με τον ήλιο.

Δευτέρα, 18 Σεπτεμβρίου 2017

Η Φυλλοξήρα



(… η διαχρονική,

ή απλά μαθήματα οικιακής οικονομίας και όχι μόνο.)

Το παρακάτω αξιόλογο και πάντα επίκαιρο κείμενο από τα «Διηγήματα Αγροτικά και Ηθογραφικά» του Δημητρίου Αινιάνος [1800-1881] - ιδιαίτερου γραμματέα του μεγάλου ήρωα της επανάστασης Γεωργίου Καραϊσκάκη - έχει μεταφερθεί απ’ την καθαρεύουσα στη δημοτική, για διευκόλυνση των νεαρών αναγνωστών μας.
***
Κατά τις τελευταίες μέρες του Αυγούστου, ένα πρωί, πήγα σε ένα από τα καφενεία, που βρίσκονται κοντά στο σπίτι μου. Εκεί ήσαν μεταξύ πολλών άλλων και τρεις άνθρωποι, που βιάζονταν να πιούνε τον καφέ τους και να πάνε στα αλώνια με τις σταφίδες, όπου, όπως λέγανε, είχαν ακόμα κάποιες δουλειές για το στέγνωμα  και τη μεταφορά τους στις αποθήκες. Επειδή  το σημαντικότερο  αντικείμενο συζήτησης της εποχής ήταν οι σταφίδες, βρήκα ήδη συζήτηση σε εξέλιξη για αυτό το θέμα. Όλοι από κοινού θλίβονταν τους σταφιδοκαλλιεργητές, για την καταστροφή των σταφίδων από την φυλλοξήρα.

Τετάρτη, 13 Σεπτεμβρίου 2017

Ο ΘΑΝΑΣΗΣ



Στις πρώτες και δεύτερες Δελφικές εορτές του 1927 και 1930, ένας ωραίος, νέος χωρικός από τη Δεσφίνα κλέβει τις εντυπώσεις των επισκεπτών. Το όνομά του Θανάσης Καΐλας. Το νέο αυτό και γερό παλικάρι δεν πέρασε απαρατήρητο από τη φωτογράφο των Δελφικών εορτών Έλλη Σουγιουλτζόγλου-Σεραϊδάρη  γνωστή ως Nelly's όπου μας τον απαθανατίζει με το φακό της. Ακόμα και ο τύπος της εποχής ασχολήθηκε με το νεαρό Δεσφινιώτη Θανάση Καΐλα, όπου ενδεικτικά διαβάζουμε:

[…]
“Επηκολούθησεν η επίδειξις της Θεσσαλονίκης, και είτα οι νεοελληνικοί αγώνες των οποίων τ’ αποτελέσματα είνε τα εξής:
1) Δρόμος από Αραχώβης εις Δελφούς (11 χιλιόμετρα). Πρώτος ο ακμαιότατος Αθαν. Καΐλας εκ Δεσφίνης, εις 42’ λεπτά, δεύτερος Γεώργ. Ανδρέου εξ Αγίας Ευθυμίας εις 44’ λεπτά και τρίτος είνε Αραχωβίτης.”
[…]

Τρίτη, 5 Σεπτεμβρίου 2017

«Η συμβολή της υφαντουργικής παραγωγής των αρχών του 20ου αιώνα στην οικονομική ανάπτυξη της Αράχωβας»


Η Εμπορική δραστηριότητα δυο τοπικών επιχειρήσεων μέσα από την αρχειακή συλλογή Λουκά Παπαλεξανδρή.




Το Λαογραφικό Μουσείο Αράχωβας σας προσκαλεί στη διάλεξη του Λοχαγού της Διεύθυνσης Ιστορίας Στρατού/ΓΕΣ κ. Ιωάννη Μπόγρη, Ιστορικού-Ερευνητή, με θέμα «Η συμβολή της υφαντουργικής παραγωγής των αρχών του 20ου αιώνα στην οικονομική ανάπτυξη της Αράχωβας», που θα πραγματοποιηθεί την Κυριακή 10 Σεπτεμβρίου 2017 και ώρα 7 μ.μ. στο αμφιθέατρο του Λαογραφικού Μουσείου. Μέσα από ανέκδοτες αρχειακές πηγές από το ιστορικό αρχείο του Αραχωβίτη συλλέκτη Λουκά Παπαλεξανδρή, ο συνεργάτης του Μουσείου μας κ. Ι. Μπόγρης ανασυνθέτει τη δραστηριότητα δύο τοπικών εμπορικών επιχειρήσεων στην Αράχωβα των αρχών του 20ου αιώνα, παρουσιάζοντας μοναδικά στοιχεία για τον κύκλο της υφαντουργικής παραγωγής σε αυτήν και αναδεικνύοντας τη σπουδαιότητα του ανωτέρω αρχείου για τη μελέτη της νεότερης ιστορίας και λαογραφίας του τόπου μας.

Τρίτη, 20 Ιουνίου 2017

Η ΡΟΚΑ



Με τον τίτλο La roca δημοσιεύθηκε στις 6 Νοεμβρίου του 1921, στην πρώτη και δεύτερη σελίδα της  γαλλικής εφημερίδας Le Figaro, η παρακάτω νουβέλα που θα διαβάσετε, και που υπογράφει η MmeLeune,  διαδραματίζεται δε εξ ολοκλήρου στην Αράχωβα του Παρνασσού. Η μετάφραση του κειμένου από τα Γαλλικά στα Ελληνικά έκανε η κυρία Αλεξάνδρα Δημητριάδη του Κων/νου, όπου και θερμώς ευχαριστώ.


Η ΡΟΚΑ
Νουβέλα
Ένας πλατύς και λευκός δρόμος, μέρος της Ιτέας, ελίσσεται και σκαρφαλώνει στα βράχια, απλώνεται ορμητικά κατά μήκος του Παρνασσού, χαϊδεύει τα ερείπεια των Δελφών, προσεγγίζει την Κασταλία πηγή και περιβάλλει την Αράχωβα, ένα ευγενικό και περήφανο χωριό, σκαρφαλωμένο στον γκρεμό.

Μια μικροσκοπική κηλίδα που μοιάζει σαν να σχηματίστηκε τυχαία, λαμπυρίζει χρυσογάλανη πέρα στην κοιλάδα, μακρινή σαν ανάμνηση: είναι ο κόλπος της Ιτέας, ήρεμος σαν λίμνη αυτό το καθαρό πρωινό του Απρίλη. Ένας ελαιώνας φωτίζει με το αργυρό του χρώμα την κοιλάδα. Μερικά αραιόφυτα πέυκα, μερικά λυγερόκορμα κυπαρίσσια, και μετά τίποτα, μόνο η μεγάλη, τρομακτική ερημιά.

Δύο σκιές, που μόλις διακρίνονται, τυλιγμένες σε χιονισμένες κάπες και στη σιωπή, παραπαίουν μέσα στην ομίχλη. Κινούνται αργά, βλοσυρές και σοβαρές. Είναι άραγε θεοί; Τυλιγμένες μέσα στη μεγαλόπρεπη ατμόσφαιρα που τις περιβάλλει, άξαφνα μένουν ακίνητες. Ένα κοπάδι ζωηρά κατσίκια, με παρδαλά χρώματα και μυτερά κέρατα, σκίζει την ομίχλη, πέφτει λαίμαργα στα αραιά στάχυα, που καλλιεργήθηκαν με υπομονή ανάμεσα στα βράχια, και τα καταβροχθίζει σαν αστραπή. Τα σκυλιά και οι βοσκοί πλησιάζουν βιαστικά: οι θεοί μου είναι απλοί πάστορες, που μεταμορφώθηκαν επιδέξια σε θεούς μέσα στη μαγική ομίχλη.Και ωστόσο, οι απροσπέλαστες, ψηλές κορυφές του Παρνασσού φυλάνε ακόμα ζηλόφθονα τους θεούς και τα χιόνια τους. Κάποιες χιονονιφάδες περιπλανούνται τυχαία, γλιστρούν κατά μήκος των γκρίζων βράχων, φθάνουν στο χωριό και το πλημμυρίζουν με παγερό αέρα και λευκό φως. Γάργαρες πηγές αναβλύζουν άτακτα από τα γκρίζα βράχια και το δροσερό νερό, αλλά και η αβίαστη ευτυχία κυλούν μαζί προς το χωριό, χαρούμενα και ζωηρά. Ένας επιβλητικός πλάτανος, σοφός σαν γέροντας, δεσπόζει και προστατεύει το χωριό. Κάτω από τη φιλόξενη σκιά του, πηγές και άνθρωποι κελαρύζουν χαρωπά.

Τετάρτη, 31 Μαΐου 2017

Ένας μαθητής αποχαιρετά τον γυμνασιάρχη του



Πριν λίγο καιρό, στο ηλεκτρονικό μου ταχυδρομείο έλαβα ένα πολύτιμο ντοκουμέντο από έναν εξαίρετο συνάδελφo, με τον οποίο είχα συνυπηρετήσει στο Σώμα Επιθεωρητών Δημοσίων Έργων.

Το τεκμήριο αυτό ήταν μια προσφώνηση απόφοιτου μαθητή προς τον φιλόλογο γυμνασιάρχη του, την ώρα που η τάξη του ετοιμαζόταν να λύσει οριστικά «τους ζυγούς της» ή καλύτερα «τους κάβους της», για να αρχίσουν πλησίστιοι οι φερέλπιδες αυτοί νέοι τον αγώνα της ζωής. Ειδικότερα, το υπόψη λογίδριο εκφωνήθηκε στην τελευταία τάξη του Γυμνασίου: «Ο Κοραής», στο Ηράκλειο της Κρήτης, την 1 Ιουνίου του 1902, στο τελευταίο μάθημα των «Ελληνικών».  

Γυμνασιάρχης ήταν ο Ιωάννης Περδικάρης, άγνωστος μεν, αλλά άξιος και εμπνευσμένος δάσκαλος, όπως θα φανεί στη συνέχεια. και ο απόφοιτος ομιλητής δεν ήταν, απλώς, ένας άριστος μαθητής, αλλά ο νεαρός…Ν. Καζαντζάκης(!), που αργότερα θα έσπαζε τις θολές γραμμές των οριζόντων της πατρίδας του, για να καταυγάσει ως αστέρας στο παγκόσμιο λογοτεχνικό στερέωμα.

Δευτέρα, 8 Μαΐου 2017

Σε 2 x 2.200 βήματα!



Μια υπέροχη και μοναδική διαδρομή.
Στην καθημερινή μας ζωή συμβαίνει συχνά να μη δίνουμε και τόση σημασία σε μέρη, πρόσωπα και πράγματα που υπάρχουν γύρω μας, τα οποία θεωρούμε δεδομένα και δεν εκτιμούμε την πραγματική τους αξία. Δίπλα μας, ας πούμε, είναι οι Δελφοί, πόσοι όμως γείτονές τους, χωρίς να εξαιρώ και τους ίδιους τους Δελφιώτες, έχουν εντρυφήσει στον κορυφαίο αυτό αρχαιολογικό χώρο του κόσμου, που τον  επισκέπτονται  άνθρωποι από την Άπω Ανατολή μέχρι την Αμερικανική Δύση και από την παγωμένη Σκανδιναβία μέχρι την Αυστραλία;
Η Eλλάδα, γενικώς, δεν έχει να ζηλέψει τίποτε από καμία άλλη χώρα της υδρογείου, διότι σ’ αυτήν μπορείς να συναντήσεις γωνιές που μοιάζουν εξωτικές,  τοπία, αλπικά και, βεβαίως, μοναδικούς αρχαιολογικούς θησαυρούς. ό,τι δηλαδή αναζητά και ο Έλληνας τουρίστας, που επισκέπτεται διάφορα μέρη του κόσμου, ενώ πολλές φορές από αδιαφορία και σνομπισμό, δεν έχει γνωρίσει προηγουμένως και βιώσει, όπως θα έπρεπε, τις ομορφιές της πατρίδας του.
Η Αράχοβα, ειδικότερα, κτισμένη στο κεντρικό σημείο της «Παρνασσίας Νάπης», δεσπόζει σε όλη αυτή την όμορφη περιοχή. Εν τούτοις, για όσους ζουν σε τούτο τον ευλογημένο τόπο, δεν υπάρχουν εύκολοι καθημερινοί περίπατοι. Αν αποφασίσει κάποιος να κινηθεί κατά μήκος της δημοσίας οδού, είναι οχληροί και επικίνδυνοι, λόγω της συχνής κυκλοφορίας των οχημάτων και  εάν κατευθυνθεί προς τους πρόποδες του Παρνασσού ή προς το βάθος της κοιλάδας του Πλειστού, αποβαίνουν κουραστικοί έως εξαντλητικοί. Έτσι, οι κάτοικοι και οι επισκέπτες της Αράχοβας, ενώ ζουν κοντά στη φύση, εν τούτοις δεν μπορούν να απολαύσουν τη φύση, τη γραφικότητα και την ξεχωριστή θέα της Απολλώνειας κοιλάδας. Και, όμως, αυτό το πρόβλημα θα εξέλιπε, εάν είχε δοθεί μεγαλύτερη προσοχή και περισσότερη σημασία σε κάποιες ωραίες διαδρομές, που βρίσκονται δίπλα μας,  μια εκ των οποίων - που τη θεωρώ κορυφαία και μοναδική για λόγους, τους οποίους θα αναφέρω πιο κάτω - βρίσκεται ανατολικά του χωριού. Αυτή θα μπορούσε να αποβεί ο πιο σημαντικός καθημερινός περίπατος, τόσο για τους ντόπιους, όσο και για εκείνους που φτάνουν εδώ από την Πρωτεύουσα και επιθυμούν να περάσουν λίγες μέρες ήσυχα, αποζητώντας να απολαύσουν τη φύση. Ένας περίπατος  διαφορετικός από πλευράς χρωμάτων και ορατότητας όχι μόνο κάθε μήνα και εποχή, αλλά και κάθε ώρα της ημέρας.